İyot, farklı besin ve gıda kaynaklarından alınabilir; bir kaynağın iyot içeriği ürün ve kaynağa göre değişebilir. Kristal Kaya Tuzları da 250 milyon yıl önce eski denizlerin buharlaşması ile dibe çökerek oluşmuş doğal minerallerdir. Kristal kaya tuzunda doğal olarak bulunabilecek iyot miktarı kaynağa ve partiye göre değişebilir. Belirli bir ürünün iyot içeriği için ürün etiketi ve güncel analiz raporu esas alınmalıdır. Ürün etiketindeki "iyot ilave edilmemiştir" ifadesi, ürüne sonradan iyot eklenmediğini belirtir; doğal iyot miktarını tek başına göstermez.

   İyot, insan ve hayvanların normal büyüme ve gelişmesi için gerekli olan önemli bir besin maddesidir. İnsan vücudunda çok az miktarda bulunmakta olup, yediğimiz besinler ve su ile alınır. Vücudumuzdaki iyotun büyük bir kısmı tiroit bezinde bulunur ve tiroit hormonlarının yapımında kullanılır. Bu hormonlar vücudun normal büyümesi ve zihinsel gelişmesi ile birlikte vücut ısısının ve enerjisinin oluşması gibi olayların devamını sağlar. Tabiatta, toprakta ve suda bulunan iyot besinlerimize geçer. Dağlık ve erozyona uğramış bölge toprakları iyot bakımından fakirdir. Ülkemizin çoğu bölge toprakları bu sebeple iyot yönünden fakirdir.
   
    İyot yetersizliğini azaltmak amacıyla iyotlu tuz uygulamaları halk sağlığı politikalarında kullanılmaktadır. İyotlu tuzlarda mevzuata uygun iyot bileşikleri kullanılabilir ve ürün içeriği ile kullanılan katkı maddeleri etiket ve mevzuat üzerinden değerlendirilmelidir. piyasada satılan ve üzerinde iyotlu yazan tuzlar, rafine edildikten sonra içerilerine, akışkanlık kazansın, nemlenmesin ve topaklanmasın diye ürüne ve mevzuata göre farklı katkı maddeleri kullanılabilir; hangi maddelerin kullanıldığı ürün etiketi ve ilgili teknik bilgiler üzerinden doğrulanmalıdır. Bir katkı maddesinin sağlık etkisi yalnızca varlığına bakılarak değerlendirilemez; kullanılan maddenin türü, miktarı ve mevzuata uygunluğu önemlidir. Bu tür genel sağlık sonuçlarını belirli bir katkı maddesine doğrudan bağlamak için güvenilir klinik kanıt gerekir. Birde İyotlu tuzların iyot ve katkı maddesi içeriği ürün etiketine ve ilgili mevzuata göre değerlendirilmelidir; saklama koşulları için ürün veya üretici talimatları esas alınmalıdır. Bu konudaki detayları ilgili arşiv yazımızda okuyabilirsiniz. 

 Aslında vücut iyot ihtiyacını doğal yollar ile de karşılayabilir. Gebelik, çocukluk ve diğer özel durumlarda iyot gereksinimi bireysel olarak değerlendirilmelidir; iyotlu tuzun tek başına yeterli olup olmadığı kişiye göre değişebilir. Guatr ve hipotiroidi gibi durumlarda tanı ve tedavi hekim değerlendirmesi gerektirir. Aşağıda bir insanın günlük iyot ihtiyacı ve bu ihtiyacını karşılayabileceği besinler örneklenmiştir.
   
    Beslenme uzmanları, yetişkinlerin günlük iyot ihtiyacını 150 mikrogram olarak belirlerken, hamile ve emziren kadınların 250 mikrograma kadar iyot tüketmeleri gerektiğini söylemektedirler. 
 
Besinlerdeki iyot miktarı

Besin  Adı                     Miktar     İyot miktarı
inek sütü                         200 ml        50-80 µg
organik inek sütü             200 ml        30-65 µg
yoğurt                             150 mg       50-100 µg
yumurta                          1 adet         20 µg
peynir                             40 gr           15 µg
beyaz balık                      100 gr         115 µg
yağlı balık                        100 gr         50 µg
kabuklu deniz ürünleri       100 gr         90 µg
et                                    100 gr         10 µg
tavuk                               100 gr         10 µg
fındık                               25 gr           5 µg
ekmek                             1 dilim         5 µg
sebze ve meyve                80 gr          3 µg
 
İyot İçeren Besinler

-Deniz Ürünleri: Balıklar (özellikle tuzlu su balıkları) iyot bakımından oldukça zengindir ve iyot kaynağı olarak tüketilebilir. Yüksek oranda iyotlu balıklar arasında ilk sıralarda ton balığı, mezgit, soğuk su ve derin deniz balıkları gelmektedir. Karides ve diğer kabuklu deniz canlıları da iyot eksikliğini önlemek için kullanılabilir.200 gram balık günlük iyot ihtiyacımızın en az yarısını karşılamaktadır.

-Sebzeler: Ispanak, soya fasulyesi, şalgam, pazı, kabak, kuru fasulye ve sarımsak gibi sebzelerin iyot oranı yüksektir. Bu sebzeleri aynı zamanda vitamin kaynağı ve antioksidan olarak tüketebilirsiniz.

-Meyveler: genellikle iyi bir iyot kaynağı değildir ve sadece bir kaç meyve iyot içerir. Bu meyveler arasında yer alan çilek düşük kalorili olması ve içeriğindeki mineraller ile sağlıklı bir beslenme programına eklenebilir. 6-7 adet çilek günlük iyot ihtiyacının yaklaşık %8 ini sağlar.

Yoğurt, Süt ve Peynir: Süt ve süt ürünleri iyot bakımından zengindir. Bir kase yoğurt günlük iyot ihtiyacının yaklaşık %60 ını, 1 bardak süt %40 ını, 1 yumurta %20 sini karşılar.
   
    Ayrıca beslenme ve yemek pişirme alışkanlıklarımızda dikkat etmemiz gereken önemli birkaç husus daha vardır.Yukarıda bahsettiğimiz gıdaları tüketirken , Bazı gıdaları da vücudumuzdaki iyotu yok ettiği için fazla tüketmemeliyiz. Şöyle ki;
 
- Vücudumuzdaki iyot miktarı yeterli olsa bile, emilimini azaltan guatrojenik besinlerin (tiroit hormonlarının çalışmasını azaltan yiyecekler) aşırı tüketimi durumunda kişide iyot eksikliği görülebiliyor. Karalahana, turp, şalgam ve Brüksel lahanasının  vücudumuzdaki iyotu azalttığı için fazla tüketilmemesi gerekiyor. Bu hususta Doğu Karadeniz Bölgesi bizlere en güzel örnek. Nitekim yörede iyot tutulumunu önleyen karalahana  tüketiminin yaygınlığı ve bölgenin aşırı yağış alması yüzünden topraktaki iyot oranının azalması sebebiyle guatr rahatsızlığı oldukça fazla. 
 
- Pişirme ile besinlerin bileşimlerindeki iyot miktarı azalmaktadır. İyot uçucu bir element olduğundan besinleri taze ve çok açıkta bırakmadan tüketmeliyiz. Pişirme ile iyot ve besinlerdeki mineral kaybını önlemek için aşırı kaynatma , kızartma ve ızgara da tutma sürelerini minimum seviyelerde tutun. Yemeğinizin doğal Çankırı kaya tuzunu pişirme tamamlandıktan sonra atın.
 
Bilal ÖZKAN